Bevrijding door de Polen

Overzicht geschiedenis Axel.

Axel (Zeeuws: Aksel) is een stad in de gemeente Terneuzen, dat in Zeeuws-Vlaanderen, het zuidelijk deel van de Nederlandse provincie Zeeland ligt. De stad telde in 2007 8149 inwoners (die Axelaars worden genoemd) en is hiermee de zevende plaats van de provincie Zeeland. Tot de gemeentelijke herindeling van 2003 was Axel een zelfstandige gemeente. In 1970 werd de gemeente Axel uitgebreid met de gemeenten Koewacht, Overslag en Zuiddorpe en delen van Sint Jansteen, Vogelwaarde en Westdorpe. De voormalige gemeente had een oppervlakte van 72,36 km², waarvan 71,38 km² land.

De stad Axel maakt, samen met onder andere Terneuzen en Zaamslag (maar niet de ten zuiden van Axel liggende dorpen), deel uit van het overwegend calvinistische Land van Axel. Kenmerkend is de traditionele Axelse klederdracht, inmiddels alleen nog door folkloregroepen gedragen, met opstaande doek, kanten trekmuts, en spiraalvormige gouden krullen met strik.

De naam Axel zou "eksterbosje" (agnulauha) of "kasteel aan het water" (akesele) kunnen betekenen.

1183: Axel krijgt stadsrechten van Philips van den Elzas, graaf van Vlaanderen.
Vroeger lag Axel in het rechtsgebied van de stad Gent. Later werd door Philips II Axeler Ambacht bij Axel gevoegd. Axel is meerdere keren in brand gestoken (onder andere door viering van midzomernachtfeest), geplunderd door de Gentenaren en het is ook een tijd Spaans gebied geweest.
1586: door Prins Maurits op de Spanjaarden veroverd. Door het gebied ten westen van Axel (bij Westdorpe) onder water te zetten kon Axel behouden blijven. Dit water vormde daarmee de grens tussen Spaans en Nederlands gebied.
Het gebied Staats-Vlaanderen (het latere Zeeuws-Vlaanderen) was verdeeld in 't Vrije van Sluis en de vier Ambachten (Hulster-, Axeler-, Assenedener- en Boukhouter Ambacht). In het Axeler Ambacht lagen de steden: Axel en Ter Neuze, de dorpen: Aendyke, Zaemslacht, Koewagt, Zuiddorp, Overslag en enkele kleine schansen.
1596: De Linie van Axel werd aangelegd. Deze is een onderdeel van de Staats-Spaanse Linies op Staats grondgebied bij de versterkte stad Axel in Oost Zeeuws-Vlaanderen. Deze Linie is gebouwd op een dijk van de mislukte aanleg van polder Beoosten-Blij, die zich bevond tussen Axel en Hulst. Bestond uit de volgende forten:
Sint-Margriet - Kijkuit - Hendrik Filip
ca.1600: De Linie van Axel heeft vermoedelijk maar kort gefunctioneerd en werd verlaten.
27 oktober 1871: opening station (aan de spoorlijn 54 Mechelen - Terneuzen)
1911: de Stadsmolen wordt onttakeld
1944, 19 september: In de Tweede Wereldoorlog werd Axel bevrijd door Poolse troepen; de Eerste Poolse Pantser divisie. Een aantal straatnamen in de stad en het centrale plein, het Szydlowskiplein, herinneren hier nog aan. Ook is tussen Axel en Hulst de Gdynia Bridge te vinden, op de plaats waar de Polen onder dekking van dichte mist het kanaal van Axel naar Hulst overstaken middels een pontonbrug.